Nie trzeba czekać na kryzys, diagnozę ani moment, w którym codzienne funkcjonowanie staje się niemal niemożliwe, żeby skorzystać z profesjonalnej pomocy psychologicznej. Jednocześnie nie każda trudna emocja, gorszy okres czy stres oznaczają, że potrzebujemy psychoterapii. Smutek, lęk, złość czy napięcie są naturalnymi elementami naszego funkcjonowania.
Skąd więc wiedzieć, kiedy warto iść do psychologa lub psychoterapeuty?
Nie istnieje jedna granica, po której przekroczeniu psychoterapia staje się konieczna. Znaczenie mają między innymi czas utrzymywania się trudności, ich nasilenie, wpływ na codzienne funkcjonowanie oraz strategie, których używamy, żeby sobie z nimi radzić.
Nie musisz mieć diagnozy, żeby zgłosić się po pomoc
Jednym z częstych powodów odkładania konsultacji jest przekonanie: „inni mają gorzej”, „to jeszcze nie jest tak poważne” albo „przecież nie mam żadnej diagnozy”.
Diagnoza może być bardzo ważnym elementem procesu pomocy, ale nie jest warunkiem zgłoszenia się do psychologa czy psychoterapeuty. W wielu sytuacjach właśnie konsultacja ze specjalistą jest jednym z pierwszych etapów pozwalających lepiej zrozumieć, z czego wynikają obserwowane trudności i jaka forma pomocy może być najbardziej odpowiednia.
Współczesne modele opieki nad zdrowiem psychicznym zakładają również możliwość reagowania na problemy o różnym nasileniu. Przykładowo wytyczne NICE dotyczące zaburzenia lękowego uogólnionego opisują model stopniowanej opieki: od identyfikacji problemu, psychoedukacji i monitorowania, przez interwencje o mniejszej intensywności, aż po intensywną psychoterapię lub farmakoterapię w przypadku większego nasilenia trudności.
Nie trzeba więc czekać, aż problem osiągnie maksymalne nasilenie.
Kiedy warto iść do psychologa?
Sygnałem do konsultacji może być przede wszystkim zmiana względem naszego wcześniejszego sposobu funkcjonowania albo trudność, która utrzymuje się przez dłuższy czas.
Warto rozważyć konsultację, gdy zauważasz na przykład, że:
- od dłuższego czasu odczuwasz smutek, napięcie, lęk, drażliwość albo przytłoczenie,
- rzeczy, które wcześniej sprawiały Ci przyjemność, przestały być interesujące,
- coraz częściej unikasz sytuacji, osób albo miejsc z powodu lęku,
- zamartwianie się zajmuje dużą część dnia i trudno je zatrzymać,
- masz trudności z koncentracją, snem lub wykonywaniem codziennych obowiązków,
- coraz trudniej jest Ci funkcjonować w pracy, na uczelni lub w relacjach,
- powtarzają się problemy, z którymi próbujesz sobie radzić, ale dotychczasowe sposoby nie przynoszą trwałej zmiany,
- emocje są tak intensywne, że trudno Ci je regulować,
- doświadczasz konsekwencji trudnego lub traumatycznego wydarzenia,
- zauważasz zachowania, które przynoszą chwilową ulgę, ale w dłuższej perspektywie pogarszają sytuację.
Nie jest to lista diagnostyczna. Pojedynczy punkt nie oznacza zaburzenia psychicznego. Może jednak być informacją, że warto przyjrzeć się temu, co się dzieje.
Ważniejsze od samego objawu może być to, jak wpływa na Twoje życie
Dwie osoby mogą doświadczać podobnego poziomu lęku, a jednocześnie funkcjonować zupełnie inaczej.
Jedna osoba może odczuwać napięcie przed wystąpieniem publicznym, ale mimo niego wykonać prezentację. Druga zaczyna odwoływać prezentacje, unika zebrań, rezygnuje z awansu i coraz częściej organizuje swoje życie tak, żeby nie znaleźć się w sytuacji, w której mogłaby zostać oceniona.
Dlatego podczas oceny trudności istotne jest nie tylko pytanie:
„Jak bardzo się boję?”
ale również:
„Co robię z powodu tego lęku i jak wpływa to na moje życie?”
Podobnie jest z obniżonym nastrojem. Gorszy dzień czy kilka dni smutku nie oznaczają automatycznie depresji. Znaczenie mają m.in. utrzymywanie się objawów, ich zakres oraz wpływ na funkcjonowanie. Wytyczne NICE dotyczące depresji wskazują właśnie na potrzebę oceny nie tylko objawów, ale również związanych z nimi trudności funkcjonalnych, interpersonalnych i społecznych.
„Przecież jakoś sobie radzę”
Funkcjonowanie nie zawsze oznacza brak problemu.
Można chodzić do pracy, opiekować się dziećmi, odpowiadać na wiadomości i realizować obowiązki, jednocześnie ponosząc bardzo wysoki koszt psychologiczny.
Czasem „radzenie sobie” oznacza na przykład:
pracowanie do późna, żeby uniknąć poczucia winy; wielokrotne sprawdzanie, żeby zmniejszyć niepewność; unikanie konfliktów za wszelką cenę; ciągłe analizowanie własnych decyzji; rezygnowanie z ważnych aktywności z powodu lęku; tłumienie emocji albo podporządkowywanie swoich potrzeb oczekiwaniom innych.
Strategia może pomagać tu i teraz, ale jednocześnie podtrzymywać trudność w dłuższej perspektywie.
To jeden z obszarów, którym możemy przyglądać się podczas psychoterapii: nie tylko temu, co czujemy, lecz także temu, jak interpretujemy sytuacje i co robimy pod wpływem pojawiających się myśli i emocji.
Czy trzeba czekać, aż będzie naprawdę źle?
Nie.
Wczesna konsultacja nie oznacza automatycznie rozpoczęcia długoterminowej psychoterapii. Jej zadaniem może być również rozpoznanie problemu i określenie, jaka forma pomocy jest w danym momencie najbardziej adekwatna.
W zależności od charakteru i nasilenia trudności rekomendacja może obejmować psychoedukację, pracę własną, krótszą interwencję psychologiczną, psychoterapię, konsultację psychiatryczną lub połączenie różnych form leczenia.
Dobrym przykładem jest leczenie zaburzeń lękowych. Wytyczne kliniczne uwzględniają zarówno interwencje o niższej intensywności, jak i pełną terapię poznawczo-behawioralną, a wybór postępowania zależy między innymi od charakteru problemu, jego nasilenia, wpływu na funkcjonowanie i wcześniejszej odpowiedzi na pomoc.
Zgłoszenie się wcześniej daje więc możliwość oceny sytuacji, zanim trudność zacznie organizować coraz większą część życia.
Psycholog czy psychoterapeuta – do kogo się zgłosić?
To zależy przede wszystkim od celu konsultacji.
Psycholog może pomóc między innymi w ocenie aktualnych trudności, przeprowadzeniu konsultacji psychologicznej, diagnostyce psychologicznej czy określeniu dalszych kierunków pomocy.
Psychoterapia jest natomiast zaplanowanym procesem terapeutycznym prowadzonym w określonym podejściu i wykorzystującym metody wynikające z danego modelu terapii.
W HiMind pracujemy przede wszystkim w nurcie poznawczo-behawioralnym (CBT), wykorzystując również metody tzw. trzeciej fali CBT oraz – zależnie od problemu i kompetencji konkretnego specjalisty – inne metody terapeutyczne.
Jeżeli nie wiesz, jaka forma pomocy będzie odpowiednia, nie musisz podejmować tej decyzji samodzielnie. Jednym z celów pierwszej konsultacji jest właśnie zebranie informacji o trudnościach i określenie dalszego postępowania.
Jak wygląda pierwsza sesja?
Pierwsza sesja nie wymaga przygotowania „idealnej historii” swojego problemu.
Specjalista będzie chciał przede wszystkim zrozumieć, co skłoniło Cię do zgłoszenia się po pomoc, jak wyglądają obecne trudności, kiedy się rozpoczęły, co je nasila lub zmniejsza oraz w jaki sposób wpływają na Twoje życie.
Może również pytać o wcześniejsze doświadczenia psychologiczne i psychiatryczne, stan zdrowia, ważne wydarzenia życiowe, relacje czy aktualną sytuację.
To także przestrzeń na Twoje pytania dotyczące proponowanej formy pomocy.
Szerzej opisujemy ten proces w artykule „Jak wygląda pierwsza sesja psychoterapii?”.
Czy psychoterapia rzeczywiście pomaga?
Psychoterapia nie jest jedną, uniwersalną metodą stosowaną w każdej trudności. Istnieją różne podejścia i konkretne protokoły terapeutyczne, których skuteczność może różnić się zależnie od problemu.
Dlatego w praktyce opartej na dowodach istotne jest dopasowanie interwencji do obrazu klinicznego oraz korzystanie z metod, dla których istnieją dane dotyczące skuteczności.
Przykładowo terapia poznawczo-behawioralna znajduje się w rekomendacjach klinicznych dotyczących wielu często występujących problemów psychicznych. NICE rekomenduje CBT m.in. jako jedną z interwencji psychologicznych w zaburzeniu lękowym uogólnionym, a w zaburzeniu panicznym wskazuje ją jako rekomendowaną formę terapii psychologicznej.
Sama nazwa nurtu nie jest jednak gwarancją odpowiedniego leczenia. Znaczenie mają również kwalifikacje terapeuty, prawidłowa diagnoza problemu, konceptualizacja przypadku, stosowanie metod adekwatnych do trudności oraz monitorowanie efektów terapii.
Kiedy pomoc powinna być pilna?
Istnieją sytuacje, w których nie warto czekać na standardowy termin konsultacji psychologicznej.
Jeżeli pojawia się bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, nasilone myśli samobójcze z zamiarem ich realizacji, zachowania zagrażające bezpieczeństwu albo stan, w którym osoba nie jest w stanie zadbać o podstawowe bezpieczeństwo swoje lub innych, potrzebna może być pilna pomoc medyczna lub psychiatryczna.
W takiej sytuacji należy skorzystać z dostępnej pomocy ratunkowej, np. zadzwonić pod numer alarmowy 112 albo zgłosić się do najbliższej izby przyjęć/SOR lub miejsca udzielającego pilnej pomocy psychiatrycznej.
Standardowa konsultacja psychologiczna nie zastępuje pomocy kryzysowej w sytuacji bezpośredniego zagrożenia.
Nie musisz wiedzieć, „co dokładnie Ci jest”
Czasami pierwszą informacją jest po prostu poczucie:
„Od jakiegoś czasu nie funkcjonuję tak jak wcześniej”.
„Niby wszystko jest w porządku, ale kosztuje mnie to coraz więcej”.
„Nie wiem, dlaczego reaguję w ten sposób”.
„Próbuję sobie z tym poradzić, ale ciągle wracam do tego samego miejsca”.
To wystarczający powód, żeby skonsultować sytuację, nawet jeśli nie potrafisz jeszcze nazwać problemu.
Celem profesjonalnej pomocy nie jest przypisanie każdej trudnej emocji do zaburzenia psychicznego. Jest nim między innymi zrozumienie problemu, ocena jego znaczenia i — jeśli jest to potrzebne — dobranie adekwatnej formy postępowania.
Szukasz psychologa lub psychoterapeuty we Wrocławiu?
W Instytucie Psychoterapii i Rozwoju HiMind we Wrocławiu prowadzimy pomoc psychologiczną i psychoterapię osób dorosłych, dzieci i młodzieży oraz terapię par. Możliwa jest również pomoc online.
Jeżeli nie wiesz, jaki specjalista lub rodzaj pomocy będzie odpowiedni, możesz rozpocząć od kontaktu z naszym zespołem lub wybrać profil w zakładce Specjaliści.
Specjaliści we Wrocławiu
Specjaliści dostępni online
Najczęstsze pytania
Czy trzeba mieć diagnozę, żeby iść do psychologa?
Nie. Konsultacja psychologiczna może być właśnie jednym z etapów służących rozpoznaniu problemu i ustaleniu, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka lub określona forma pomocy.
Czy można iść do psychologa, jeśli mój problem nie jest bardzo poważny?
Tak. O zasadności konsultacji nie decyduje wyłącznie nasilenie objawów. Znaczenie mają również czas ich utrzymywania się, wpływ na funkcjonowanie oraz sposoby radzenia sobie z trudnością.
Kiedy iść do psychoterapeuty?
Psychoterapię warto rozważyć między innymi wtedy, gdy trudność utrzymuje się, powtarza lub wpływa na ważne obszary życia, a jej mechanizmy mogą wymagać systematycznej pracy terapeutycznej. Ostateczna rekomendacja powinna wynikać z indywidualnej oceny.
Czy jedna konsultacja oznacza rozpoczęcie psychoterapii?
Nie. Konsultacja może służyć przede wszystkim ocenie problemu i ustaleniu dalszych zaleceń. Psychoterapia jest jedną z możliwych form pomocy.
Czy psychoterapia CBT jest skuteczna?
CBT należy do najlepiej przebadanych podejść psychoterapeutycznych i jest rekomendowana w wytycznych dotyczących wielu zaburzeń psychicznych. Nie oznacza to jednak, że każda osoba i każdy problem wymagają CBT. Wybór metody powinien wynikać z oceny klinicznej i dostępnych dowodów.
Chcesz skonsultować swoje trudności i rozpocząć proces zmiany? W Instytucie Psychoterapii HiMind oferujemy skuteczną, opartą na dowodach naukowych psychoterapię poznawczo-behawioralną (CBT). Nasi certyfikowani psychoterapeuci i psycholodzy prowadzą sesje stacjonarne w gabinecie we Wrocławiu oraz bezpieczne konsultacje online. Skontaktuj się z nami, aby dobrać odpowiedniego terapeutę i umówić pierwsze spotkanie.
Bibliografia
National Institute for Health and Care Excellence. (2022). Depression in adults: treatment and management (NG222). NICE.
National Institute for Health and Care Excellence. (2011, updated 2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management (CG113). NICE.
Carswell, K., Cuijpers, P., Gray, B., Kestel, D., Malik, A., Weissbecker, I., & van Ommeren, M. (2024). WHO recommendations on psychological interventions for mental disorders. The Lancet Psychiatry, 11(9), 678–679. https://doi.org/10.1016/S2215-0366(24)00220-7
Beck, J. S. (2020). Cognitive Behavior Therapy: Basics and Beyond (3rd ed.). Guilford Press.
Informacja redakcyjna
Treści publikowane na stronie HiMind mają charakter psychoedukacyjny i nie zastępują indywidualnej diagnozy, konsultacji psychologicznej, psychoterapii ani pomocy medycznej.
