ADHD często kojarzy się z dzieckiem, które nie może usiedzieć w ławce, przeszkadza podczas lekcji i działa zanim pomyśli.
Tymczasem ADHD może utrzymywać się również w dorosłości, a jego obraz nie zawsze odpowiada temu stereotypowi.
U dorosłego trudność może wyglądać jak chroniczne odkładanie zadań, rozpoczynanie kilku rzeczy jednocześnie i niedokańczanie żadnej, ciągłe gubienie przedmiotów, problemy z organizacją, impulsywne decyzje albo poczucie, że wykonanie pozornie prostych obowiązków wymaga nieproporcjonalnie dużego wysiłku.
U części osób objawy przez lata mogą pozostawać nierozpoznane.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba, która zapomina o terminach, odkłada zadania albo ma trudności z koncentracją, ma ADHD.
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, a jego diagnoza wymaga znacznie więcej niż sprawdzenia listy objawów.
Czym jest ADHD u dorosłych?
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym, którego podstawowe obszary objawów dotyczą:
- nieuwagi,
- nadruchliwości,
- impulsywności.
Sposób, w jaki objawy manifestują się u konkretnej osoby, może być bardzo różny.
Nie każdy dorosły z ADHD jest wyraźnie nadruchliwy.
Nie każdy ma trudności w tych samych obszarach życia.
Nie każdy został rozpoznany w dzieciństwie.
Jednocześnie ADHD nie zaczyna się nagle w wieku 30 czy 40 lat.
W procesie diagnostycznym poszukujemy dowodów, że typowe trudności były obecne już w okresie rozwojowym, nawet jeśli wówczas nie zostały prawidłowo rozpoznane.
NICE wskazuje, że u dorosłych kierowanych na diagnostykę objawy nieuwagi i/lub nadruchliwości oraz impulsywności powinny mieć początek w dzieciństwie, utrzymywać się przez życie i prowadzić do istotnych trudności w funkcjonowaniu. (Nice)
Jak wygląda ADHD u dorosłych?
Jednym z powodów późnych diagnoz może być to, że objawy w dorosłości nie zawsze wyglądają tak samo jak w dzieciństwie.
Dorosły ma również większą możliwość dostosowywania swojego środowiska.
Może wybrać zawód zapewniający dużą zmienność, korzystać z wielu alarmów i kalendarzy, pracować wyłącznie pod presją czasu albo stworzyć rozbudowany system pozwalający kompensować trudności.
Z zewnątrz może więc funkcjonować dobrze.
Koszt utrzymania tego funkcjonowania może być jednak bardzo duży.
Objawy nieuwagi w ADHD u dorosłych
Problemy z uwagą nie muszą oznaczać całkowitej niemożności koncentracji.
Częściej dotyczą regulowania i utrzymywania uwagi odpowiednio do sytuacji.
Osoba może na przykład przez wiele godzin koncentrować się na interesującym zadaniu, ale mieć ogromną trudność z rozpoczęciem krótkiego, monotonnego obowiązku.
W codziennym życiu może to wyglądać jak:
- trudność z utrzymaniem uwagi podczas długich lub monotonnych zadań,
- pomijanie szczegółów,
- rozpoczynanie zadania i tracenie wątku,
- „odpływanie” podczas rozmowy,
- zapominanie, po co weszło się do pomieszczenia,
- wielokrotne czytanie tego samego fragmentu,
- odkładanie zadań wymagających długotrwałego wysiłku poznawczego,
- gubienie kluczy, telefonu czy dokumentów,
- zapominanie o terminach,
- trudność z doprowadzaniem zadań do końca,
- problemy z organizacją kolejnych etapów działania.
Kluczowe pytanie diagnostyczne nie brzmi jednak:
„Czy czasami o czymś zapominam?”
Każdemu się to zdarza.
Znaczenie ma częstotliwość, trwałość problemu i jego wpływ na funkcjonowanie.
ADHD a organizacja i zarządzanie czasem
Dla części dorosłych jednym z najbardziej uciążliwych obszarów są trudności związane z organizacją codziennych obowiązków.
Osoba może wiedzieć, co powinna zrobić, ale mieć problem z przełożeniem tego na skuteczne działanie.
Przykładowo:
trzeba opłacić rachunek.
Zadanie zajmuje trzy minuty.
Mimo to przez dwa tygodnie pojawia się myśl:
„muszę to zrobić”.
Rachunek zostaje wielokrotnie odkładany, aż pojawia się bardzo bliski termin albo konsekwencja opóźnienia.
Podobny mechanizm może dotyczyć odpowiadania na wiadomości, składania dokumentów, umawiania wizyt, prowadzenia domu czy realizowania projektów zawodowych.
Dla otoczenia może to wyglądać jak brak motywacji.
Dla osoby z ADHD problem może dotyczyć przede wszystkim uruchomienia i organizacji działania.
Prokrastynacja nie oznacza automatycznie ADHD
To bardzo ważne rozróżnienie.
Odkładanie zadań występuje także u osób bez ADHD.
Może być związane między innymi z:
- lękiem,
- perfekcjonizmem,
- depresją,
- przemęczeniem,
- brakiem snu,
- przeciążeniem,
- unikaniem nieprzyjemnych emocji,
- niewłaściwym sposobem planowania pracy.
Dlatego sam fakt:
„odkładam wszystko na ostatnią chwilę”
nie pozwala rozpoznać ADHD.
W diagnozie interesuje nas szerszy, utrzymujący się przez lata wzorzec funkcjonowania.
Jak wygląda nadruchliwość u osoby dorosłej?
Nadruchliwość jest prawdopodobnie obszarem najbardziej obciążonym stereotypami.
U dziecka może manifestować się bieganiem, wstawaniem podczas lekcji czy wyraźną potrzebą ruchu.
U dorosłego może być znacznie mniej oczywista.
Może pojawiać się jako:
- trudność z długim siedzeniem,
- częste zmienianie pozycji,
- poruszanie nogą lub manipulowanie przedmiotami,
- silna potrzeba ciągłego zajęcia,
- rozpoczynanie kolejnych aktywności,
- trudność z odpoczynkiem,
- poczucie wewnętrznego pobudzenia.
U niektórych osób bardziej widoczne niż zachowanie staje się właśnie subiektywne poczucie wewnętrznego niepokoju.
NICE zaznacza, że kryteria powinny uwzględniać związane z wiekiem zmiany w sposobie manifestowania się objawów ADHD. (Nice)
Jak może wyglądać impulsywność?
Impulsywność oznacza trudność z zahamowaniem reakcji przed jej wykonaniem.
W dorosłości może przejawiać się jako:
- przerywanie innym,
- odpowiadanie przed zakończeniem pytania,
- kończenie za innych zdań,
- trudność z czekaniem,
- szybkie podejmowanie decyzji,
- impulsywne zakupy,
- działanie pod wpływem aktualnej emocji,
- wysyłanie wiadomości, których później się żałuje,
- częste zmiany planów.
Ponownie — pojedyncze zachowanie nie stanowi kryterium rozpoznania ADHD.
Istotny jest utrwalony wzorzec, jego nasilenie i konsekwencje.
„Potrafię się skupić godzinami, więc nie mogę mieć ADHD”
To częsty argument osób zgłaszających się na diagnostykę.
Możliwość bardzo intensywnej koncentracji na określonym zadaniu nie wyklucza ADHD.
Trudność może dotyczyć przede wszystkim elastycznego kontrolowania uwagi: jej rozpoczęcia, przenoszenia i utrzymywania wtedy, kiedy wymaga tego sytuacja.
Osoba może więc przez kilka godzin zajmować się aktywnością, która jest bardzo interesująca, nowa lub intensywnie stymulująca, a jednocześnie przez cały dzień odkładać wysłanie krótkiego maila.
W języku potocznym takie bardzo silne zaangażowanie bywa nazywane „hiperfokusem”.
Nie jest to jednak osobne kryterium diagnostyczne ADHD.
Czy ADHD zawsze oznacza problemy w pracy lub nauce?
Nie zawsze będą one widoczne z zewnątrz.
Osoba z ADHD może osiągać bardzo dobre wyniki w nauce albo odnosić sukcesy zawodowe.
Wysokie osiągnięcia nie wykluczają zaburzenia.
Istotne może być bowiem to, jakim kosztem udało się je uzyskać.
Przykładowo ktoś może przez całe studia uczyć się wyłącznie noc przed egzaminem, funkcjonować dzięki presji terminu, wielokrotnie zarywać noce i ostatecznie uzyskiwać dobre wyniki.
Rezultat wygląda dobrze.
Sposób dochodzenia do niego może jednak generować bardzo wysokie obciążenie.
Dlatego podczas diagnostyki nie pytamy wyłącznie o oceny czy stanowisko zawodowe.
Interesuje nas sposób funkcjonowania.
Dlaczego ADHD u kobiet może zostać rozpoznane później?
To jeden z ważniejszych tematów współczesnych badań nad ADHD.
NICE wprost zwraca uwagę, że ADHD jest prawdopodobnie niedostatecznie rozpoznawane u dziewcząt i kobiet. Kobiety mogą rzadziej trafiać na diagnostykę ADHD i częściej wcześniej otrzymywać inną diagnozę. (Nice)
Jedną z przyczyn może być odmienny przeciętny obraz objawów.
Przeglądy badań wskazują, że u dziewcząt i kobiet częściej dominują objawy nieuwagi i trudności internalizacyjne, podczas gdy u chłopców i mężczyzn przeciętnie bardziej widoczne mogą być zachowania hiperaktywne i impulsywne. (PubMed)
A to właśnie zachowania widoczne dla otoczenia łatwiej prowadzą do skierowania dziecka na diagnostykę.
Najnowszy przegląd systematyczny analizujący poszczególne objawy również wykazał różnice w sposobie prezentacji ADHD u kobiet i mężczyzn. (PubMed)
Maskowanie i strategie kompensacyjne
Część osób przez lata tworzy rozbudowane systemy pomagające kontrolować trudności.
Może to obejmować:
- kilka kalendarzy,
- liczne alarmy,
- odkładanie przedmiotów zawsze w jednym miejscu,
- przygotowywanie się znacznie wcześniej niż inni,
- wielokrotne sprawdzanie rzeczy,
- tworzenie bardzo szczegółowych list,
- pracowanie wyłącznie przy wysokim poziomie presji,
- unikanie sytuacji, w których trudności mogłyby stać się widoczne.
W literaturze dotyczącej ADHD u kobiet opisuje się strategie kompensacyjne jako jeden z czynników mogących utrudniać rozpoznanie zaburzenia. (PubMed)
Samo stosowanie takich strategii nie oznacza oczywiście ADHD.
Podczas diagnozy może być jednak istotną informacją.
Czy trudności z regulacją emocji są objawem ADHD?
Osoby dorosłe z ADHD często zgłaszają również trudności związane z emocjami, na przykład:
- szybkie narastanie frustracji,
- gwałtowne reakcje,
- trudność z wyciszeniem emocji,
- niską tolerancję nudy lub oczekiwania.
Trudności w regulacji emocji są istotnym klinicznie obszarem funkcjonowania wielu osób z ADHD.
Nie należy jednak traktować ich jako samodzielnego dowodu na ADHD.
Podobne problemy występują w wielu innych trudnościach psychicznych.
Dlatego ich znaczenie oceniamy w kontekście całego obrazu klinicznego.
„Zobaczyłem film na TikToku i wszystko się zgadza”
Treści dotyczące ADHD w mediach społecznościowych pomogły wielu osobom zauważyć wcześniej nierozpoznane trudności.
Jednocześnie mogą powodować coś przeciwnego: przedstawiać jako specyficzne dla ADHD doświadczenia, które są bardzo powszechne w całej populacji.
Przykłady:
„Nie lubisz nudnych obowiązków”.
„Zdarza Ci się wejść do pokoju i zapomnieć, po co tam przyszedłeś”.
„Odkładasz sprzątanie”.
„Czasem przerywasz innym”.
Każde z tych zachowań może występować bez ADHD.
Dlatego trafne pytanie nie brzmi:
„Czy zdarza mi się robić tę rzecz?”
ale:
„Czy występuje u mnie utrwalony wzorzec objawów ADHD, obecny od okresu rozwojowego, widoczny w różnych obszarach życia i powodujący istotne trudności?”
Czy internetowy test może zdiagnozować ADHD?
Nie.
Kwestionariusze przesiewowe mogą być pomocne w ocenie, czy warto przeprowadzić pogłębioną diagnostykę.
Nie powinny jednak samodzielnie służyć do stawiania diagnozy.
NICE wprost zaznacza, że ADHD nie powinno być rozpoznawane wyłącznie na podstawie skal i kwestionariuszy. Diagnoza wymaga pełnej oceny klinicznej i psychospołecznej, historii rozwojowej i psychiatrycznej oraz informacji o funkcjonowaniu w różnych obszarach życia. (Nice)
Dlatego wynik:
„wysokie prawdopodobieństwo ADHD”
w kwestionariuszu internetowym oznacza najwyżej:
warto sprawdzić to dokładniej.
Nie:
masz ADHD.
Co może przypominać ADHD?
To szczególnie ważny element diagnostyki.
Problemy z koncentracją, pamięcią, motywacją czy organizacją nie są charakterystyczne wyłącznie dla ADHD.
Mogą pojawiać się między innymi przy:
- depresji,
- zaburzeniach lękowych,
- przewlekłym stresie,
- zaburzeniach snu,
- używaniu substancji psychoaktywnych,
- niektórych problemach somatycznych,
- innych zaburzeniach neurorozwojowych.
ADHD może też współwystępować z innymi problemami.
Nie zawsze chodzi więc o wybór:
„albo ADHD, albo depresja”.
Czasami prawidłową odpowiedzią jest:
„oba problemy wymagają uwzględnienia”.
NICE zwraca uwagę zarówno na nakładanie się objawów ADHD z innymi zaburzeniami, jak i częste występowanie współwystępujących trudności. (Nice)
Co jest najważniejsze w diagnostyce ADHD u dorosłych?
Nie pojedynczy objaw.
Nie wynik testu.
Nie film w social mediach.
Nie to, czy ktoś jest „bałaganiarzem”.
W prawidłowej diagnostyce znaczenie mają przede wszystkim:
Historia rozwojowa
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym. Szukamy więc informacji o występowaniu objawów już wcześniej w życiu.
Trwałość objawów
Problemy nie powinny być wyłącznie reakcją na ostatnich kilka miesięcy stresu czy brak snu.
Funkcjonowanie w różnych sytuacjach
NICE wymaga, aby objawy powodujące trudności występowały w co najmniej dwóch ważnych obszarach życia, np. zawodowym, rodzinnym lub społecznym. (Nice)
Stopień pogorszenia funkcjonowania
Objawy muszą mieć realne znaczenie dla życia osoby.
Diagnostyka różnicowa
Trzeba ocenić inne możliwe wyjaśnienia obserwowanych trudności.
Czy można mieć ADHD i dowiedzieć się o tym dopiero w dorosłości?
Tak.
Brak diagnozy w dzieciństwie nie oznacza, że ADHD nie było wtedy obecne.
Niektóre osoby trafiają na diagnostykę dopiero wtedy, gdy dotychczasowe strategie kompensacyjne przestają wystarczać.
Może się to wydarzyć na przykład po rozpoczęciu studiów, wejściu na bardziej samodzielne stanowisko zawodowe, pojawieniu się większej liczby obowiązków albo innych zmianach zwiększających wymagania dotyczące organizacji i samodzielnego zarządzania codziennością.
Późna diagnoza jest szczególnie opisywana w literaturze dotyczącej kobiet z ADHD. Systematyczny przegląd badań nad doświadczeniami kobiet diagnozowanych w dorosłości wskazuje na konsekwencje wieloletniego nierozpoznania dotyczące między innymi funkcjonowania społecznego i emocjonalnego. (PubMed)
Jak często ADHD występuje u dorosłych?
Szacunki zależą od metodologii i kryteriów przyjętych w badaniach.
Duży przegląd parasolowy obejmujący dane z ponad 21 milionów dorosłych uczestników oszacował rozpowszechnienie ADHD u osób dorosłych na około 3,1%. (PubMed)
Inna globalna metaanaliza oszacowała występowanie przetrwałego ADHD u dorosłych na około 2,6%. (PubMed)
Różnice między wynikami dobrze pokazują, dlaczego epidemiologii ADHD nie należy sprowadzać do jednej absolutnej wartości.
Kiedy warto rozważyć diagnozę ADHD?
Diagnostykę warto rozważyć, jeśli obserwujesz utrwalony od wielu lat wzorzec trudności związanych z uwagą i/lub nadruchliwością czy impulsywnością, który wpływa na ważne obszary Twojego życia.
Szczególnie istotne może być to, że problemy:
- były widoczne już wcześniej,
- powtarzają się mimo zmian sytuacji życiowej,
- dotyczą więcej niż jednego obszaru funkcjonowania,
- wymagają rozbudowanych strategii kompensacyjnych,
- prowadzą do istotnych problemów zawodowych, edukacyjnych, społecznych lub rodzinnych.
Nie trzeba jednak przed konsultacją samodzielnie ustalać:
„na pewno mam ADHD”.
Prawidłowa diagnostyka ma właśnie pomóc odpowiedzieć na pytanie, co najlepiej wyjaśnia obserwowane trudności.
Diagnoza ADHD u dorosłych – HiMind
W Instytucie Psychoterapii i Rozwoju HiMind prowadzimy diagnostykę ADHD osób dorosłych.
Proces diagnostyczny nie opiera się na pojedynczym internetowym teście ani samej obecności kilku charakterystycznych zachowań.
Uwzględniamy szerszy obraz funkcjonowania, historię rozwojową, aktualne trudności oraz diagnostykę różnicową.
Jeżeli od wielu lat obserwujesz problemy z uwagą, organizacją, impulsywnością lub innymi obszarami funkcjonowania i zastanawiasz się, czy mogą być związane z ADHD, możesz rozpocząć od konsultacji diagnostycznej.
Diagnosta we Wrocławiu
Diagnosta online
Najczęstsze pytania
Jakie są objawy ADHD u dorosłych?
Podstawowe obszary objawów obejmują nieuwagę oraz nadruchliwość i impulsywność. W dorosłości mogą manifestować się między innymi problemami z organizacją, utrzymaniem uwagi, kończeniem zadań, zapominaniem, wewnętrznym niepokojem czy impulsywnym działaniem.
Czy można mieć ADHD bez nadruchliwości?
Możliwy jest obraz kliniczny, w którym dominują przede wszystkim objawy nieuwagi. Brak stereotypowo rozumianej nadruchliwości nie wyklucza więc ADHD.
Czy można dobrze się uczyć i mieć ADHD?
Tak. Wyniki w nauce czy osiągnięcia zawodowe same w sobie nie pozwalają wykluczyć ADHD. Ważny jest sposób funkcjonowania i koszt potrzebny do utrzymywania tych wyników.
Czy prokrastynacja oznacza ADHD?
Nie. Prokrastynacja jest niespecyficzna i może mieć wiele przyczyn. Sama nie pozwala rozpoznać ADHD.
Czy test online wystarczy do diagnozy ADHD?
Nie. Kwestionariusz przesiewowy może wskazać potrzebę dalszej oceny, ale diagnoza ADHD wymaga kompleksowej diagnostyki.
Czy ADHD może pojawić się dopiero w dorosłości?
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, dlatego w diagnostyce oczekujemy dowodów na występowanie charakterystycznych trudności już w okresie rozwojowym. Mogą one natomiast zostać zauważone i prawidłowo rozpoznane dopiero w dorosłości.
Dlaczego ADHD u kobiet bywa rozpoznawane później?
Jednym z możliwych powodów jest przeciętnie mniej widoczna manifestacja objawów, częstsza dominacja trudności związanych z uwagą i problemów internalizacyjnych oraz wykorzystywanie strategii kompensacyjnych. NICE wskazuje, że ADHD może być niedostatecznie rozpoznawane u dziewcząt i kobiet.
Planujesz diagnostykę lub szukasz wsparcia w codziennym funkcjonowaniu? Dowiedz się więcej o tym, jak wygląda profesjonalna diagnoza ADHD u dorosłych w Instytucie Psychoterapii HiMind. Nasi certyfikowani psychoterapeuci i diagności oferują kompleksowe konsultacje w gabinecie we Wrocławiu oraz w ramach psychoterapii poznawczo-behawioralnej online. Zapraszamy do kontaktu.
Bibliografia
National Institute for Health and Care Excellence. (2018, reviewed 2025). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management (NG87). NICE.
Song, P., Zha, M., Yang, Q., Zhang, Y., Li, X., & Rudan, I. (2021). The prevalence of adult attention-deficit hyperactivity disorder: A global systematic review and meta-analysis. Journal of Global Health, 11, 04009. https://doi.org/10.7189/jogh.11.04009
Ayano, G., Tsegay, L., Gizachew, Y., et al. (2023). Prevalence of attention deficit hyperactivity disorder in adults: Umbrella review of evidence generated across the globe. Psychiatry Research, 328, 115449. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2023.115449
Hinshaw, S. P., Nguyen, P. T., O’Grady, S. M., & Rosenthal, E. A. (2022). Annual Research Review: Attention-deficit/hyperactivity disorder in girls and women: underrepresentation, longitudinal processes, and key directions. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 63(4), 484–496. https://doi.org/10.1111/jcpp.13480
Attoe, D. E., & Climie, E. A. (2023). Miss. Diagnosis: A systematic review of ADHD in adult women. Journal of Attention Disorders, 27(7), 645–657. https://doi.org/10.1177/10870547231161533
Young, S., Adamo, N., Ásgeirsdóttir, B. B., et al. (2020). Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach providing guidance for the identification and treatment of attention-deficit/hyperactivity disorder in girls and women. BMC Psychiatry, 20, 404. https://doi.org/10.1186/s12888-020-02707-9
Informacja redakcyjna
Treści publikowane na stronie HiMind mają charakter psychoedukacyjny. Lista opisanych zachowań nie służy do samodzielnego rozpoznawania ADHD i nie zastępuje pełnej diagnostyki przeprowadzonej przez odpowiednio wykwalifikowanego specjalistę.
